Koniec samozatrudnienia

Definicja ta może spowodować lawinę kontroli u osób samozatrudnionych, jej skutkiem może być również utrata przez wielu podatników prawa do podatku liniowego. Nie można zgodzić się z opiniami, w myśl których pozycja przedsiębiorcy umocni się - wszak trzeba spełnić aż trzy warunki, aby na pewno nie być przedsiębiorcą w rozumieniu przepisów podatkowych. Niestety, wszystkie dotychczasowe ograniczenia pozostały, a na dodatek wiemy na pewno - spełniasz trzy warunki, nie osiągasz przychodów z działalności gospodarczej.

Zgodnie z uchwaloną przez Sejm definicją działalności gospodarczej, za pozarolniczą działalność gospodarczą od 2007 roku nie uznaje się czynności, jeżeli łącznie spełnione są następujące warunki:

• odpowiedzialność wobec osób trzecich za rezultat tych czynnoÅ›ci oraz ich wykonywanie, z wyÅ‚Ä…czeniem odpowiedzialnoÅ›ci za popeÅ‚nienie czynów niedozwolonych, ponosi zlecajÄ…cy wykonanie tych czynnoÅ›ci,
• sÄ… one wykonywane pod kierownictwem oraz w miejscu i czasie wyznaczonych przez zlecajÄ…cego te czynnoÅ›ci,
• wykonujÄ…cy te czynnoÅ›ci nie ponosi ryzyka gospodarczego zwiÄ…zanego z prowadzonÄ… dziaÅ‚alnoÅ›ciÄ….

Takie wyÅ‚Ä…czenie oznacza, że przedsiÄ™biorca, nawet wpisany do ewidencji dziaÅ‚alnoÅ›ci gospodarczej, nie rozlicza w sferze podatku dochodowego przychodów z pozarolniczej dziaÅ‚alnoÅ›ci gospodarczej z umowy, która speÅ‚nia ww. warunki. Dla wyÅ‚Ä…czenia niezbÄ™dne jest speÅ‚nienie wszystkich trzech warunków Å‚Ä…cznie. Åšwiadczenie usÅ‚ug – nawet tego samego rodzaju – na rzecz kilku kontrahentów nie uniemożliwia uznania, iż przychody z niektórych umów bÄ™dÄ… przychodami z dziaÅ‚alnoÅ›ci gospodarczej (kpir), a przychody z innych umów – nie (zlecenie, przychody z innych źródeÅ‚).

Samozatrudniony, którego umowa o współpracy speÅ‚nia ww. warunki, nie może uznać przychodów z tej umowy za przychody ze źródÅ‚a przychodu – pozarolniczej dziaÅ‚alnoÅ›ci gospodarczej nawet wtedy, gdy przedmiot umowy pokrywa siÄ™ z przedmiotem dziaÅ‚alnoÅ›ci gospodarczej z ewidencji dziaÅ‚alnoÅ›ci gospodarczej.

Jeżeli prowadzisz działalność gospodarczą za granicą, to tam przychody mogą być opodatkowane jak działalność gospodarcza, a w Polsce - inaczej.

Odpowiedzialność wobec osób trzecich ponoszona przez zlecającego może wystąpi przede wszystkim w sytuacji gdy samozatrudniony świadczyć będzie usługi na rzecz klientów swojego zleceniodawcy, a odpowiedzialność za wykonanie umowy wobec tych klientów ponosić będzie zleceniodawca. Można tego uniknąć poprzez odpowiednie sformułowania umowne (likwidację klauzuli zastrzegającej odpowiedzialność zleceniodawcy), spowodują jednak one dodatkowe ryzyko samozatrudnionego z tytułu świadczenia usług.

Wykonywania usług pod kierownictwem (czyli bezpośrednim nadzorze zleceniodawcy) w czasie i miejscu wyznaczonym przez zleceniodawcę (np. w umowie o współpracę) można uniknąć, poprzez zastrzeżenie w umowie możliwości wyboru miejsca albo czasu pracy przez zleceniobiorcę, albo też poprzez określenie miejsca i czasu wykonania zlecenia, przy zachowaniu jednak swobody jego wykonania w ramach warunków określonych w zleceniu.

Nie ponoszenie ryzyka gospodarczego przez samozatrudnionego oznacza, że nie musi on dokonywać wydatków inwestycyjnych czy troszczyć się o nowe zlecenia, aby kontynuować działalność gospodarczą. To zleceniodawca troszczy się o pracę dla samozatrudnionego, on tez ponosi koszty inwestycyjne związane z zapewnieniem samozatrudnionemu miejsca i warunków pracy (świadczenia usługi). Za ponoszenie ryzyka gospodarczego przez samozatrudnionego nie można uznać dokonywania niewielkich wydatków o charakterze inwestycyjnym.

Uwaga ! Kontrole

Jeżeli jesteś samozatrudnionym, a chcesz zachować prawo do odliczania kosztów uzyskania przychodów czy podatku liniowego, przeanalizuj swoją umowę, aby możliwa było ewentualnie zmiana niektórych jej postanowienia jeszcze przed 1 stycznia 2007r.

Zachowanie możliwoÅ›ci zaliczenia przychodów samozatrudnionego do przychodów z pozarolniczej dziaÅ‚alnoÅ›ci gospodarczej może być dla niego istotne np. ze wzglÄ™du na wybór zasad opodatkowania – podatku liniowego 19%. Podatek wedÅ‚ug skali podatkowej może być bowiem wyższy, niż podatek liniowy.

Z chwilą wprowadzenia do katalogu działalności wykonywanych osobiście kontraktu menadżerskiego urzędy skarbowe wszczęły szereg kontroli podatkowych, których celem było wychwycenie kontraktów menadżerskich, rozliczanych jako przychody z pozarolniczej działalności gospodarczej. Menadżerowie uciekali wówczas od skali podatkowej do korzystnego dla nich podatku liniowego. Z początkiem roku 2007 spodziewać się można kolejnych kontroli wśród samozatrudnionych. Tym razem, w związku ze zmianą definicji źródła przychodów, urzędnicy będą mogli szukać nie tylko kontraktów menadżerskich ukrytych w umowach o usługi doradcze, ale również umów o świadczenie usług, również usług doradczych, spełniających ww. kryteria wyłączające możliwość rozliczenia podatku liniowego. W związku z zakresem definicji wyłaczenia urzędnicy kontrolować będą umowy oraz sposób ich wykonania na tyle szczegółowo, że w wielu przypadkach samozatrudnieni menadżerowie ukrywający swoje przychody w fikcyjnych umowach o doradztwo mogą obawiać się, czy kontrole przyszłoroczne nie będą dokładniejsze, od tych sprzed kilku lat.

Skutki PIT

Jeżeli umowa samozatrudnionego spełnia warunki wyłączające przychody z pozarolniczej działalności gospodarczej, samozatrudniony powinien zakwalifikować uzyskiwane w ramach takiej umowy przychody w ramach jednego z dwóch następujących źródeł przychodu:

• dziaÅ‚alność wykonywana osobiÅ›cie (umowa zlecenia), w sytuacji, gdy samozatrudniony wykonuje umowÄ™ bez zatrudnienia innych osób, albo też zatrudnia inne osoby, lecz osoby te nie wykonujÄ… czynnoÅ›ci stanowiÄ…ce istotÄ™, meritum przedmiotu umowy o współpracÄ™, albo
• przychody z innych źródeÅ‚ w sytuacji, gdy samozatrudniony wykonuje umowÄ™ zatrudniajÄ…c do jej wykonania inne osoby.

Warto dodać, że samozatrudniony, który zawarł umowy o świadczenie usług z wieloma usługobiorcami, może rozliczać z każdej umowy przychody z różnych źródeł przychodów w zakresie podatku dochodowego od osób fizycznych. Jedna umowa może skutkować koniecznością ujęcia przychodów w księdze przychodów i rozchodów, inna umowa może powodować ujęcie przychodów w ramach innego źródła, w zależności od tego, czy samozatrudniony świadczy usługi osobiście czy przez inne osoby zatrudnione. Brak jest przeszkód, aby umowy zawarte pomiędzy tymi samymi stronami rozliczane były według różnych zasad, np. jedna jako przychód z pozarolniczej działalności gospodarczej, druga jako przychód z działalności wykonywanej osobiście.

Jeżeli umowa samozatrudnionego spełnia warunki wyłączające przychody z pozarolniczej działalności gospodarczej, powinien on rozliczać przychody według zasad następujących:

• w przypadku dziaÅ‚alnoÅ›ci wykonywanej osobiÅ›cie zleceniodawca potrÄ…ca zaliczkÄ™ na podatek dochodowy i do koÅ„ca lutego roku nastÄ™pnego wystawia samozatrudnionemu PIT-11/8B; samozatrudniony rozlicza przychody w zeznaniu rocznym PIT;
• w przypadku przychodów z innych źródeÅ‚ zleceniodawca nie potrÄ…ca żadnego podatku dochodowego, nie wystawia mu żadnej rocznej informacji podatkowej, a samozatrudniony wykazuje dochody w zeznaniu rocznym PIT.

Skutki VAT

W zakresie podatku VAT samozatrudniony pozostaje podatnikiem VAT, jeżeli spełnia definicje działalności gospodarczej w podatku od towarów i usług. Rozliczenie przychodów w zakresie podatku dochodowego następuje niezależnie od rozliczeń VAT. Jeżeli samozatrudniony wystawia fakturę VAT, a zleceniodawca ma obowiązek pobrać podatek dochodowy, wówczas zleceniodawca pobiera podatek dochodowy od kwoty netto, a podatek VAT wynikający z faktury wypłaca dodatkowo.

Skutki ZUS

PrzedsiÄ™biorca tracÄ…cy prawo do opodatkowania swoich przychodów jako przychodów z dziaÅ‚alnoÅ›ci gospodarczej nie traci statusu przedsiÄ™biorcy w rozumieniu przepisów o swobodzie dziaÅ‚alnoÅ›ci gospodarczej. Może siÄ™ zdarzyć, że samozatrudniony przedsiÄ™biorca w ramach quasi pracowniczego kontraktu nie przejawia odpowiedniego stopnia zorganizowania, aby można byÅ‚o uznać jego dziaÅ‚alność za nie bÄ™dÄ…cÄ… dziaÅ‚alnoÅ›ciÄ… gospodarczÄ…. Taka jednak cecha wyÅ‚Ä…cza przychody z dziaÅ‚alnoÅ›ci gospodarczej zarówno po zmianach w 2007r., jak i przed zmianami - w roku 2005, 2005, czy 2004. Nowelizacja nic tu nie zmienia.

Jeżeli ktoś prowadzi działalność gospodarczą w rozumieniu ustawy o swobodzie działalności gospodarczej, to nowelizacja w zakresie składek ZUS nic nie zmienia. Jeżeli nie spełnia - nastąpi przekwalifikowanie na umowę zlecenia, niezależnie jednak od nowelizacji.

Warto dodać, że przekwalifikowanie przychodów z danej umowy do przychodów z umowy zlecenia powoduje, iż przychody te stanowiÄ… podstawÄ™ wymiaru skÅ‚adek ZUS na ubezpieczenia spoÅ‚eczne i zdrowotne, i to niezależnie od tego, że samozatrudniony przedsiÄ™biorca odprowadza skÅ‚adki od pozarolniczej dziaÅ‚alnoÅ›ci gospodarczej. W takim wypadku skÅ‚adki z dziaÅ‚alnoÅ›ci gospodarczej odprowadza samozatrudniony, natomiast skÅ‚adki od umowy zlecenia odprowadza zleceniodawca, jak od każdej innej umowy zlecenia. Warto dodać, że gdy podstawa wymiaru skÅ‚adek na ubezpieczenie spoÅ‚eczne z umowy zlecenia osiÄ…gnie co najmniej kwotÄ™ równÄ… minimalnej podstawie wymiaru skÅ‚adek z dziaÅ‚alnoÅ›ci gospodarczej, samozatrudniony bÄ™dzie miaÅ‚ prawo zdecydować o opÅ‚acaniu w danym miesiÄ…cu skÅ‚adek wyÅ‚Ä…cznie z umowy zlecenia, a nie z dziaÅ‚alnoÅ›ci gospodarczej (tutaj tylko skÅ‚adki na ubezpieczenie zdrowotne).

Uwaga ! Obowiazki kontrahenta samozatrudnionego

Weryfikacji omawianych warunków współpracy powinien dokonać niezależnie od samozatrudnionego również zatrudniający go podmiot. Na nim mogą bowiem spoczywać obowiązki płatnika podatku dochodowego oraz płatnika ZUS.