Samozatrudnienie w UE

Przed podwójnym opodatkowaniem dochodów uzyskiwanych z przedsiębiorstw - czyli z samozatrudnienia - chronią podatnika umowy (konwencje) w sprawie zapobiegania podwójnemu opodatkowaniu. W umowach takich podatek dochodowy należny z tytułu zysków osiąganych w ramach samozatrudnienia polskich podatników opodatkowanych jest w takich sposób, że:

• dochód uzyskany za granicą podlega opodatkowaniu w kraju, ale podatek zapłacony za granicą odlicza się od podatku należnego w kraju, albo
• dochodu uzyskanego za granicą nie wlicza się do podstawy opodatkowania w Polsce, ale uwzględnia się w celu określenia stawki podatku (19, 30, 40%), którą opodatkowane będą inne dochody - np. ze stosunku pracy, najmu, itp, uzyskane w Polsce.

Jeżeli zgodnie z umową międzynarodową dochody z samozatrudnienia podlegają opodatkowaniu w Polsce, wówczas podatnik ma obowiązek dopełnić wszelkich obowiązków podatkowych, w tym np. prowadzić księgę przychodów i rozchodów czy składać deklaracje PIT-5. Nie liczy się bowiem miejsce, w którym faktycznie działalność jest wykonywana, ale to, czy zyski z niej podlegają opodatkowaniu w Polsce. Właśnie o obowiązkach w zakresie księgowości mogą sobie przypomnieć samozatrudnieni, którzy w związku z przystąpieniem do UE wyjechali za granicę, prowadzili tam działalność, a teraz zastanawiają się, czy i jak rozliczyć podatek dochodowy. Może to oznaczać obowiązek prowadzenia dwóch rodzajów księgowości - wg zasad uznawanych w kraju docelowym samozatrudnienia, oraz wg przepisów polskich.

Dodatkowy kłopot stanowi konieczność przeliczenia przychodów i kosztów na złotówki, rozliczenie ogromnej nieraz ilości różnic kursowych, przeliczenie na złotówki odprowadzonego za granicą podatku dochodowego.

To wszystko jednak tylko do chwili, kiedy polski podatnik przeprowadzi się i będzie posiadać miejsce zamieszkania poza granicami Polski. W takim wypadku w Polsce będą opodatkowane jedynie dochody uzyskane ze źródeł położonych w Polsce, a samozatrudnienie realizowane za granicą będzie opodatkowane wyłącznie tam.

Uwaga! Zmiana miejsca zamieszkania oznacza konieczność dokonania różnych czynności prawnych, w szczególności wymeldowania się z miejsca dotychczasowego stałego pobytu (dowód osobisty bez miejsca zamieszkania w ogóle) oraz aktualizacji NIP na formularzu NIP-3, który w większości przypadków złożyć trzeba w terminie 30 dni od Drugiego Urzędu Skarbowego Warszawa-Śródmieście.

Na szczęście podatek od towarów i usług został w UE zharmonizowany, która zarówno poprzez dyrektywy Rady UE, jak i poprzez ustawodawstwo krajowe, uniemożliwia dość skutecznie podwójne opodatkowanie dostawy towarów czy świadczenia usług. Istnieją jednak pewne wyjątki, jak świadczenie usług menagerskich pomiędzy Belgią i Holandią, które w zależności od sytuacji będą opodatkowane podwójnie, albo nieopodatkowane.